Modern otomobiller giderek daha fazla kullanıcıyı gözetleyebilecek kapasiteye sahip hale geliyor. Teknolojik gelişmeler, yeni nesil araçları adeta hareket eden bilgisayarlara dönüştürdü ve büyük şirketler bu araçları, kullanıcılar hakkında en ince ayrıntıları toplamak ve bu verilerden daha fazla para kazanmak için kullanıyor.
Bazı modern otomobiller, araçtaki tüm yolcular hakkında son derece hassas veriler toplayabiliyor. Bunlar arasında yolcunun kilosu, yaşı, ırkı, yüz ifadeleri, gittiği yerler, radyoda dinlediği yayınlar, emniyet kemerinin takılı olup olmadığı, sürüş hızı ve fren pedalına ne kadar sert bastığı gibi bilgiler yer alıyor.
2023 yılında Mozilla, 25 otomobil markasının gizlilik politikalarını analiz etti. İncelenen markaların tamamı gizlilik ve güvenlik standartlarını karşılamada başarısız oldu.
Mozilla, otomobilleri “şimdiye kadar incelediğimiz en kötü gizlilik kategorisi” olarak tanımladı. Şirketlere göre otomobil üreticileri; isim, yaş, ırk, kilo, finansal veriler, yüz ifadeleri, psikolojik durum ve daha birçok kişisel veriyi toplama hakkını kendilerinde görüyor.
Örneğin Kia’nın gizlilik politikası, şirketin “cinsel yaşamınız ve genel sağlık durumunuz” hakkında veri toplayabileceğini belirtiyor.
Otomobiller sizi tam olarak nasıl gözetliyor?
Danışmanlık şirketi McKinsey’e göre 2021 yılında trafikteki araçların yarısı internete bağlıydı. Şirket, bu oranın 2030 yılına kadar yüzde 95’e ulaşacağını öngörüyor.
Modern araçlar; koltuklarda, gösterge panelinde, motorda ve direksiyonda bulunan çok sayıda sensörle donatılmış durumda. Birçok araçta iç ve dış kameralar da bulunuyor.
Ayrıca sürücüler telefonlarını araçtaki bilgi-eğlence sistemine bağladığında ya da araç uygulamalarını kullandığında şirketler kullanıcıları takip edebiliyor.
Bazı sürücüler ise sigorta şirketlerinin sunduğu telemetri sistemlerini kullanıyor. Bu sistemler, olası indirimler karşılığında sürücüyü sürekli izliyor.
Bütün bunlar, araç kullanımı sırasında verilerin kullanıcının haberi olmadan aktarılmasına imkân sağlıyor.
ABD’de ise yakın zamanda yürürlüğe girmesi beklenen federal bir yasa, araçların yolcular hakkında toplayabileceği veri miktarını daha da artırabilir.
Yasa kapsamında Amerikan otomobil şirketlerinin; kızılötesi biyometrik kameralar, beden dili tarama sistemleri, göz hareketi izleme teknolojileri ve yolcunun davranışlarını analiz eden diğer sistemleri araçlara yerleştirmesi zorunlu hale gelebilir.
Bu sistemlerin gerekçesi, sürücünün alkollü ya da aşırı yorgun olup olmadığını tespit etmek olarak gösteriliyor.
“İnsanlar şoke olacak”
Bu gelişmeler, modern araçların insanların sağlık durumu, psikolojisi, kişiliği, günlük alışkanlıkları ve davranışları hakkında son derece hassas bilgiler edinmesini mümkün kılıyor.
Üstelik otomobil şirketlerinin bu verilerle ne yapabileceğini sınırlayan net kurallar da bulunmuyor.
Dahası, sigorta şirketleri bu verilere erişerek bir kişiye sigorta vermeyi reddedebilir ya da sürüş alışkanlıkları ve kişilik özelliklerini gerekçe göstererek ücretleri artırabilir.
Toplanan verilerin nereye gittiği, kimlere satıldığı ya da hangi kişiler tarafından ele geçirilebileceği de bilinmiyor.
BBC’nin aktardığına göre Brookings Enstitüsü Teknoloji İnovasyon Merkezi araştırmacısı Darrell West, “İnsanlar araçlarının ne kadar veri topladığını ve bunları üreticilere ya da üçüncü taraf uygulamalara aktardığını öğrendiklerinde şoke olacak. Bu veriler sayesinde hayatınız neredeyse anbean yeniden oluşturulabilir” dedi.
Mozilla’nın otomobil araştırmasını yöneten gizlilik analisti Jen Caltrider ise şu ifadeleri kullandı:
“Şirketler sizinle ilgili ulaşabildikleri tüm bilgileri topluyor. Bu bilgilerden kim olduğunuz, zekâ seviyeniz, psikolojik özellikleriniz ve siyasi görüşleriniz hakkında sonuçlar çıkarıyorlar. İnsanların genellikle düşünmediği şeyler bunlar.”
Caltrider ayrıca bu verileri kimlerin satın alabileceğine ya da hangi amaçlarla kullanılabileceğine dair ciddi bir düzenleme bulunmadığını söyledi.
Bu veriler pazarlama amacıyla kullanılabiliyor. Şirketler işe alım süreçlerinde de bu bilgilerden faydalanabiliyor.
Ayrıca kolluk kuvvetleri, arama izni alamadıkları durumlarda araç verilerini satın alabiliyor.
Caltrider, “Veriler gösterge panelinden çıktıktan sonra artık onların kaderi üzerindeki kontrolünüzü tamamen kaybediyorsunuz” dedi.
Araçların sizi izlemesini engellemek mümkün mü?
Otomobiller ve gizlilik konusunda en can sıkıcı durumlardan biri, tüketicilerin seçeneklerinin oldukça sınırlı olması.
Mozilla’ya göre neredeyse tüm araç markalarının ciddi gizlilik sorunları bulunuyor.
Şirket şu değerlendirmeyi yaptı:
“İncelediğimiz tüm otomobil markaları veri kullanımı ve güvenlik konusunda olumsuz puan aldı. Hatta çoğu, veri yönetimindeki zayıflıkları ve kötü geçmişleri nedeniyle de başarısız oldu. Bu durumun ne kadar kötü ve sıra dışı olduğunu yeniden vurgulamaktan başka bir şey yapamıyoruz.”
Mozilla, tüketicilere “daha iyi seçim yapın” yükünün yüklenemeyeceğini çünkü bu alanda gerçekten iyi bir seçeneğin bulunmadığını belirtiyor ve otomobil şirketlerinin gizlilik ihlalleri nedeniyle hesap vermesi gerektiğini savunuyor.
Şirket, otomobillerin gözetleme kapasitesini azaltmak için bazı öneriler de sıralıyor:
Kişiselleştirilmiş reklamlara onay vermemek
Kişisel verilerin satışı ve davranışsal reklam seçeneklerinden çıkmak
Aracı satmadan önce mutlaka fabrika ayarlarına döndürmek
Aracı devretmeden önce üretici firmayı bilgilendirmek
İkinci el araç alırken önceki sahibin hesabını kaldırdığından emin olmak
Güçlü parolalar ve iki aşamalı doğrulama kullanmak
Araç şirketlerinin verileri üçüncü taraflarla paylaşmasına izin vermemek
Sadece güvenilir uygulamalara veri erişimi sağlamak
Telefon uygulamalarının topladığı verileri azaltmak
Konum paylaşımını kapatmak
Araçta Amazon Alexa kullanmamak
Ancak uzmanlara göre aracın veri toplamasını tamamen durdurmanın yolu bağlantı sistemlerini tamamen kapatmak. Bu da birçok özelliğin devre dışı kalmasına, aracın işlevlerinin azalmasına ve hatta bazı durumlarda ciddi arızalara yol açabiliyor.
Ayrıca yol verilerinin paylaşımını kapatmak da gerçek zamanlı trafik bilgisi ve akıllı navigasyon gibi gelişmiş sistemlerin düzgün çalışmasını engelleyebiliyor.