ABD merkezli Axios, Amerikalı yetkililere dayandırdığı haberinde, Washington ile Tahran’ın savaşı sona erdirmek için tek sayfalık bir mutabakat metni üzerinde anlaşmaya yaklaştığını iddia etti.
Yetkililer, Washington’un önümüzdeki 48 saat içinde Tahran’dan birkaç temel başlık konusunda yanıt beklediğini belirtti.
Habere göre, 14 maddeden oluşan mutabakat metni, Başkan Donald Trump’ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile İranlı yetkililer arasında arabulucular üzerinden yürütülen görüşmeler kapsamında müzakere ediliyor.
Reuters da Pakistanlı bir kaynağa dayandırdığı haberinde, ABD ile İran İslam Cumhuriyeti'nin savaşı sona erdirecek tek sayfalık mutabakata yaklaştığını iddia etti. Kaynak, “Bu işi çok yakında ABD-İran anlaşmasıyla bitireceğiz” dedi.
Taslak neleri içeriyor?
Habere göre mevcut haliyle mutabakat metni; bölgedeki savaşın sona erdiğinin ilan edilmesini ve Hürmüz Boğazı’nın açılması, İran’ın nükleer programının sınırlandırılması ve ABD yaptırımlarının kaldırılması için 30 günlük müzakere sürecinin başlamasını öngörüyor.
Kaynaklara göre görüşmelerin İslamabad veya Cenevre’de yapılması planlanıyor.
Taslakta İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini askıya alması, ABD’nin yaptırımları kaldırması ve İran’a ait dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması yer alıyor.
Ayrıca iki tarafın da Hürmüz üzerinden geçişlere yönelik kısıtlamaları kaldırması öngörülüyor.
Bir ABD’li yetkiliye göre İran’ın boğazdaki deniz taşımacılığına uyguladığı kısıtlamalar ile ABD’nin deniz ablukası, 30 günlük süreç boyunca aşamalı olarak kaldırılacak.
Yetkili ayrıca müzakerelerin çökmesi halinde ABD güçlerinin yeniden abluka uygulayabileceğini veya saldırılara dönebileceğini söyledi.
Uranyum zenginleştirme tartışması
Axios’a göre taraflar şu anda İran’ın uranyum zenginleştirmeyi ne kadar süreyle durduracağını müzakere ediyor.
Üç kaynak bu sürenin en az 12 yıl olacağını belirtirken, başka bir kaynak 15 yıla kadar çıkabileceğini söyledi. İran’ın 5 yıllık bir durdurma önerdiği, ABD’nin ise 20 yıl talep ettiği ifade edildi.
Haberde, ABD’nin ayrıca şartların ihlal edilmesi durumunda sürenin uzatılmasını öngören bir madde eklemek istediği belirtildi.
Taslağa göre İran, sürenin sonunda yalnızca yüzde 3,67 seviyesine kadar düşük düzeyli zenginleştirme yapabilecek.
İran ayrıca nükleer silah edinmemeyi ve silah üretimine yönelik hiçbir faaliyette bulunmamayı taahhüt edecek.
Yer altı tesisleri ve denetimler
ABD’li bir yetkiliye göre taraflar, İran’ın yer altındaki nükleer tesisleri işletmemesini ve Birleşmiş Milletler müfettişleri tarafından sürpriz denetimleri de içeren genişletilmiş bir denetim sistemini kabul etmesini öngören maddeyi de görüşüyor.
Buna karşılık ABD, İran’a yönelik yaptırımları aşamalı biçimde kaldırmayı ve dünya genelindeki milyarlarca dolarlık İran varlığını serbest bırakmayı taahhüt edecek.
Haberde ayrıca İran’ın, şimdiye kadar reddettiği yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumu ülke dışına çıkarmayı kabul edebileceği öne sürüldü.
Nihai anlaşma mı, geçici durgunluk mu?
Axios, mutabakattaki birçok maddenin nihai anlaşmaya bağlı olduğunu ve bu nedenle savaşın yeniden başlaması veya gerçek bir çözüm olmadan yalnızca geçici bir durgunluk yaşanması ihtimalinin sürdüğünü yazdı.
Tahran, Washington ile yapılacak herhangi bir resmi anlaşmada kendi egemenlik şartlarında ısrar ediyor.
İran’ın 3 Mayıs’ta Pakistan aracılığıyla ABD’ye sunduğu 14 maddelik karşı öneride; askeri saldırıların durdurulması, ABD güçlerinin İran çevresinden çekilmesi, deniz ablukasının kaldırılması, İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması, yaptırımların kaldırılması, tazminat ödenmesi, Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın sona erdirilmesi ve Hürmüz Boğazı’nın yönetimine ilişkin yeni mekanizmalar yer alıyordu.